به نام خدا

 

اداره ي آموزش و پرورش شهرستان ملاير

 

دبيرستان نمونه دولتي سيفيه

 

سال اول دبيرستان

 

كلاس 13

 

 

درس برنامه ريزي تحصيلي - شغلي

 

فراموشی

 

دبير : آقای سياوشي

 

گردآورنده : پیمان شاهسوند

 

 

 

 

 

فهرست :

 

مقدمه ............................................................................................................................................. 1

 

فراموشی ........................ ................................................................................................................1

 

اندازه گیری حافظه و نتیجه گیری در باره ی فراموشی ..................................................................... 2

 

     یادآوری ................................................................................................................................... 3

 

بازآموزی .......................................................................................................................................4

 

نظریه  ی تداخل ..............................................................................................................................5    

 

منع بعدی .......................................................................................................................................5

 

     منع قبلی ....................................................................................................................................6

 

سرکوبی ......................................................................................................................................... 6

 

یاد زدایی کودکی .......................................................................................................................... 7

 

فراموشی در اثر پیری ......................................................................................................................8

 

تقویت حافظه ................................................................................................................................. 9

 

نتیجه گیری ....................................................................................................................................11

 

منابع ............................................................................................................................................  12 

 

 

مقدمه

     خدا راشاکرم که این توفیق را به این حقیر داد تا بتوانم مطلبی هر چند اندک را تقدیم به کسانی کنم که به خود تلقین میکنند که چرا هر چه قدر میخوانند یاد نمی گیرند.

در این مقاله به موارد مختلفی راجع به فراموشی که چیست و چگونه بوجود می آید

وچگونه سعی کنیم تا ان را برطرف کنیم وهمچنین راههای پیشگیری از آن می پردازم.

در این مقاله مطالبی در باره فراموشی ،اندازه گیری حافظه ونتیجه گیری درباره فراموشی ، نظریه تداخل ، سرکوبی ، یادزدایی کودکی ، فراموشی در اثر پیری، تقویت حافظه و.... نوشته شده که امیدوارم مورد توجه خواننده گرامی قرار بگیرد .

                                                         

 

فراموشی

 

      فراموشی یعنی پاک شدن طبیعی خاطرات. اولین کسی که حافظه و فراموشی را مورد مطالعه قرار داد، هرمان ابینگهاوس، روان شناس آلمانی است. او برای انجام دادن این کار از هجاهای بی معنا استفاده کرد.هجاهای بی معنا عبازتند از سزیهای دو حرف بی صدا که در وسط آنها یک حرف با صدا وجود دارد، مثل DAL ،RIK  ، RAB و NOX (شعاری نژاد، 1354 ).

     از آنجا که هجاهای بی معنا فاقد معنا هستند، یادآوری آنها باید بیشتر به یک کد شنوایی ساده و مرور ذهنی بستگی داشته باشد نه کد معنایی یا شیوه های دیگر یادگیری. هجاهای بی معنا ابزاری را به وجود می آورند که به وسیله ی آن می توان ظرفیت حافظه را در فعالیتهای یادداری بنیادی، یعنی بازشناسی، یادآوری و بازآموزی اندازه گرفت. این اندازه گیری اجازه می دهد تا درباره ی ماهیت فراموشی نتیجه گیری های زیادی به عمل آید(ازهمان منبع).

 

 اندازه گیری حافظه و نتیجه گیری درباره ی فراموشی

 

     بازشناسی. برای اندازه گیری بازشناسی، روش های زیادی وجو دارد. در مطالعه ای که روی فارغ التحصیلان دبیرستانی انجام گرفته، عکسهای رفقای همکلاسی را با چهار برابر تعداد عکسهای افراد بیگانه مخلوط کرده اند. آنهایی که تازه دبیرستان را تمام کرده بودند، در 90% موارد دوستان خود را درست تشخیص داده اند، در صورتی که فارغ التحصیلان 40 سال پیش 75% موارد را درست تشخیص داده اند. بازشناسی تصادفی 20% بوده است (از پنج تصویر تنها یک تصویر به رفقای همکلاسی قدیمی تعلق داشت). حتی شرکت کنندگان سنین بالا قدرت بازشناسی تقریباً ضعیفی را نشان داده اند (گنجی، 1376 ).

     بازشناسی ساده ترین فعالیت یادداری است. به همین دلیل پاسخگویی به آزمونهای چند انتخابی آسانتر از پاسخگویی به سؤالات تکمیل کردنی است. وقتی ما اسامی دوستان قدیم خود را به خاطر داریم، به راحتی می توانیم عکسهای آنها را بازشناسی کنیم (ازهمان منبع).

     در مطالعه ای که خود ما انجام داده ایم توانستیم بازشناسی را با یادآوری (که در سطرهای بعدی توضیح خواهیم داد) مقایسه کنیم. بدین صورت که به آزمودنیها گفتیم: 50 کلمه برای شما می خوانیم، باید خوب گوش کنید تا بتوانید به یاد بیاورید. پس از خواندن کلمات، از آنها خواستیم تا هر چه به یاد دارند روی یک ورق کاغذ بنویسند و تحویل دهند. آنگاه یک فهرست 200 کلمه ای،که 50 کلمه ی خوانده شده نیز در بین آنها بود، در اختیار آزمودنیها قرار داده ایم. از آنها خواسته ایم که 50 کلمه ی اول را بازشناسی کنند. در همه ی موارد، تعداد کلمات بازشناسی شده بیشتر از تعداد کلمات به یاد مانده بود (ازهمان منبع).

     یادآوری:

   ابینگهاوس، در یکی از فعالیت های یادداری خود، فهرستی از هجاهای بی معنا را با صدای بلند و همراه با زنگ یک مترونوم می خواند و بعد تعداد هجاهایی را که می توانست به یاد بیاورد می شمرد. پس از آنکه یک فهرست را یکبار می خواند، معمولاً می توانست هفت هجای  بی معنا را به یاد بیاورد، یعنی حد متوسط حافظه ی کوتاه مدت که فراخنای حافظه نیز نامیده می شود (ازهمان منبع).

     توانایی حافظه در یادآوری اطلاعات به همراه سن افزایش می یابد. به نظر می رسد که این افزایش حافظه، به توانایی روبه افزایش فرد در تحلیل (طبقه بندی) سریع شاخصهای محرک مربوط می شود. در تحقیقی1 ، از افراد 8 ،12 و 21 ساله خواسته می شود که در فواصل هقت دقیقه ای، تا می توانند اسامی حیوانات و اشیا را نام ببرند. در هر دو مورد، تعداد اشیا یا حیوانات نام برده شده بر حسب سن افزایش می یابد. در همه ی گروههای سنی، اسامی بر حسب طبقه بازیابی می شوند. مثلاً در طبقه ی حیوانات، یک سری ماهی، یک سری پرنده و همین طور سریهای دیگر جای می گیرند(ازهمان منبع).

 

 

     بازآموزی:

آیا یادگیری بار دوم آسانتر از یادگیری بار اول است؟ بازآموزی سومین روش برای اندازه گیری حافظه است. آیا به یاد دارید روزهایی را که مجبور بودید اسامی کوههای ایران را حفظ کنید؟ کوههای آذربایجان و کوههای مشهد کدامهاست؟ حتی اگر شما نتوانید اسامی این کوهها را به خاطر بیاورید حالا با یک بار مراجعه به کتاب خیلی سریعتر ار آن موقع حفظ خواهید کرد. همچنین در 30 یا 40 سالگی احتمالاً بیشترین قسمت آموخته های خود در هندسه یا تاریخ دوره ی دبیرستان را فراموش کنید. با این همه، شما می توانید آنهایی را که در طول ماهها و سالها آموخته بودید، خیلی سریعتر دوباره بیاموزید (شعاری نژاد، 1354 ).  

 

     برای مطالعه ی اثر بخشی بازآموزی، ابینگهاوس از روش صرفه جویی استفاده کرده است. او ابتدا تعداد تکرارهای لازم برای یادگیری یک فهرست هجای بی معنا را یادداشت کرد. پس از گذشت یک زمان معین، تعداد تکرارهای لازم برای یادگیری مجدد آنها را دوباره یادداشت کرد. آنگاه تفاوت این دو تکرار را به عنوان صرفه جویی در نظر گرفت. اگر یک فهرست در مرحله ی اول پس از 20 تمرین آموخته می شد و پس از یک سال نیز با 20 تمرین آموخته می شد، فراموشی وجود نداشت اما اگر همان فهرست، پس از یک سال، با 10 تمرین آموخته می شد، 50 درصد تکرارهای لازم برای یادگیری صرفه جویی می شد (ازهمان منبع).

 

 

 


 

1. Robert kail and Marilyn Nippold (1984).

نظریه ی تداخل

 

     وقتی ما به اطلاعات حسی دقت نمی کنیم، آنها را کدگذاری و تکرار نمی کنیم، احتمال دارد، به علت تخریب اثر تصویر ذهنی، فراموش شوند. اطلاعات موجود در حافظه ی کوتاه مدت، درست مثل اطلاعات موجود در حافظه ی حسی، می توانند در اثر تخریب و حتی جایگزینی از بین بروند و این حالت زمانی پیش می آید که ما بخواهیم تعداد زیادی از اطلاعات جدید (مثلاً اسامی افراد) را تنها در فاصله ی بسیار کمی، مثلاً در چند ساعتی که با دوستان نشسته ایم، به خاطر بیاوریم.

      طبق نظریه ی تداخل، هم اطلاعات موجود در حافظه ی کوتاه مدت و هم اطلاعات موجود در حافظه ی بلند مدت فراموش می شوند، زیرا اطلاعاتی که تازه آموخته می شوند با اطلاعات قبلی تداخل می کنند. دو نوع تداخل وجود دارد: تداخل اطلاعات قبلی با اطلاعات بعدی (منع قبلی یا بازداری قبلی) و تداخل اطلاعات بعدی با اطلاعات قبلی (منع بعدی یا بازداری بعدی). ( حمزه گنجی، 1376 )

 

     منع بعدی.

 در این نوع تداخل، آموخته های تازه در بازیابی آموخته های قبلی مزاحمت ایجاد   می کنند. مثلاً یک دانشجوی پزشکی می تواند اسامی استخوانهای پا را حفظ کند. پس از مدتی متوجه می شود که یادگیری استخوانهای دست، یادآوری استخوانهای پا را با دشواری روبه رو می سازد، مخصوصاً اگر این اسامی صدای یکسان یا موقعیت تقریباً مشابهی در دو عضو داشته باشند. به سخن دیگر، هر اندازه آموخته های جدید به آموخته های قدیم بیشتر شباهت داشته باشند، به همان اندازه در یادآوری آموخته های قدیم بیشتری دشواری وجود خواهد داشت (گنجی، 1371 آزمایش 9 ).

 

      منع قبلی.

در این نوع تداخل، آموخته های قبلی، در توانایی بازیابی آموخته های جدید اختلال ایجاد می کنند. مثلاً دانشجویی که ابتدا زبان آلمانی بعد زبان انگلیسی یاد می گیرد در بازیابی لغات انگلیسی با مشکل رو به رو می شود؛ زیرا این دو زبان ریشه های یکسانی دارند و در نتیجه تشابهاتی را نشان می دهند. اما اگر این دانشجو به جای انگلیسی ایتالیایی یاد بگیرد به احتمال خیلی زیاد مزاحمت زبان آلمانی در یادآوری لغات ایتالیایی را کمتر احساس خواهد کرد، زیرا ریشه های این دو زبان خیلی تفاوت دارند

(شعاری نژاد، 1354 )

     از نظر تواناییهای حرکتی می توانیم رانندگی با اتومبیلهای معمولی و اتومبیلهای اتوماتیک را مثال بزنیم. اگر شما به رانندگی با اتومبیلهای معمولی عادت کرده باشید و در پشت فرمان یک اتومبیل اتوماتیک قرار بگیرید، لازم خواهد شد که حتماً کمربند را محکم ببندید و حواستان را نیز بیشتر جمع کنید، زیرا این خطر وجود خواهد داشت که به جلو پرت شوید و سرتان به شیشه بخورد. به علت تداخل یادگیریهای قبلی در یادگیری بعدی، مدتی وقت لازم است تا شما با این نوع اتومبیل سازگار شوید. پس از آنکه رانندگی با اتومبیل اتوماتیک برای شما به صورت عادت درآمد، اگر پشت فرمان یک اتومبیل معمولی قرار بگیرید، تصور خواهید کرد که ترمزهای اتومبیل خوب نمی گیرند. در این حالت، از منع بعدی یا مزاحمت یادگیری بعدی در یادآوری آموخته های قبلی صحبت می شود (ازهمان منبع).     

سرکوبی

     از نظر فروید، ما نمایل داریم ختطرات رنج آور و اندیشه های غیر قابل قبول را فراموش کنیم؛ زیرا آنها موجب اضطراب، احساس گناه و شرم ما می شوند. (از نظر شرطی شدن اسکینری یا شرطی شدن از نوع پاسخ، اضطراب، احساس گناه و شرم تقویت کننده های منفی هستند. ما از فکر کردن به برخی رویدادها یا برخی افکار اجتناب می کنیم تا احساس گناه را از خود دور سازیم). از نظر روان کاوی، سرکوبی اولین مکانیسم دفاعی برای حفظ آرامش و سازگاری با موقعیت، از طریق دور نگهداشتن احساسات، خاطرات و انگیزه های ناراحت کننده و ناسازگار از حوزه ی آگاهی است. به عبارت دیگر، از نظر روان کاوی، سرکوبی علت اصلی اختلالهای یادزدایی است (گنجی، 1376 ) .

یادزدایی کودکی

     یادزدایی کودکی یعنی عدم توانایی در یادآوری رویدادهایی که پیش از دو سالگی اتفاق افتاده است. یادزدایی کودکی بیشتر به عوامل فیزیولوژی و شناختی نسبت داده می شود نه به عواملی که از نظر مکتب روان کاوی مهم شمرده می شوند و در پاراگراف بالا به آنها اشاره کردیم. مثلاً دستگاه لیمبیک1 (هیپوکامپ2)، که در نگهداری خاطرات وارد عمل می شود، تنها در حوالی دو سالگی تکامل می یابد. به علاوه، میلین دار شدننرونها، که به اثر بخشی عملکرد حافظه در بررسی کلی اطلاعات کمک می کند، سالها پس از تولد ادامه می یابد. براساس نظریه ی شناختی، کودکان معمولاً نمی توانند

 



 

2. Hippocampus.

 

1. Limbic system.


 

3. Myelinization.

 

 

 

 

 

زودتر از دو سالگی از زبان کلامی استفاده کنند. در غیاب این توانایی، آنها توانایی تشکیل سلسله مراتب مفاهیم را به طور کامل به دست نمی آورند. بنابراین، توانایی آنها در طبقه بندی اشیا و رویدادهای محیط نیز محدود است. به همین دلیل، ظرفیت آنها برای کدگذاری اطلاعات حسی، یعنی کاربرد کدهای شنوایی و معنایی، به طور چشمگیر محدود است (شعاری نژاد، 1354 ).

     بنابراین، خاطرات دوران خردسالی، که این همه به آنها اطمینان داریم و تصور می کنیم که واقعاً به یاد داریم، احتمالاً بازسازی شده اند و اغلب درست نیستند. حتی احتمال دارد که این خاطرات به دورانی تعلق داشته باشند که ما بزرگتر شده بودیم(ازهمان منبع).

فراموشی در اثر پیری

 

     به تدریج که انسان پیر می شود، در حافظه ی او اُفت به وجود می آید. به نظر می رسد که اُفتهای مهم حافظه در دوران پیری بیشتر در مرحله ی ورود اطلاعات حسی و نگهداری آنها رخ می دهد. این نتیجه گیری بر تحقیقاتی استوار است که بر اساس آنها، سرعت ارائه مطالب به حافظه، در مورد پیران، اثر منفی دارد. یعنی اگر مدت ارائه اطلاعات به حافظه طولانی شود، نگهداری آنها به همان نسبت بیشتر خواهد شد. از دو حافظه ی کوتاه مدت و بلندمدت بیشتر کوتاه مدت است که قربانی پیری می شود، در حالی که حافظه ی بلندمدت بهتر باقی می ماند. بهتر باقی ماندن حافظه ی بلندمدت را می توان به اثر تمرین نسبت داد، زیرا سالمندان معمولاً خاطرات گذشته را به طور دائم تکرار می کنند. مثلاً می بینید که مادربزرگ شما، تاریخ به دنیا آمدن شما را به طور کامل تعریف می کند اما نمی تواند آنچه را که دیروز یا پری روز انجام داده است به خوبی تعریف کند (گنجی، 1376 ).

 

 

تقویت حافظه

 

     ممکن است بارها به این فکر افتاده باشید که چه کار کنید تا حافظه ی شما تقویت شود. تقویت حافظه یعنی یادگیری بهتر. یعنی اگر شما در یادگیری مطالب، اصول و قوانین حاکم بر یادگیری را رعایت کنید، بهتر یاد خواهید گرفت و در نتیجه احساس خواهید کرد که حافظه ی شما تقویت شده است. در کتابهای روان شناسی اصول حاکم بر یادگیری بهتر به شرح زیر است: (شعاری نژاد، 1362 )

     1- با قصد و نیت قبلی اقدام به یادگیری کنید. اگر معلم هستید تصمیمی بگیرید اسامی دانش آموزان خود را حفظ کنید، اگر کارمند هستید، به این فکر باشید که همه را به اسم بشناسید. همه ی آزمایشها نشان می دهد که یادگیری ارادی مؤثرتر از یادگیری اتفاقی است. منظور از یادگیری اتفاقی این است که شما بدون انگیزه و بدون نیت قبلی چیزی را یاد بگیرید. (گنجی،1371   آزمایش 10 )

     2- به هنگام خواندن یک مطلب سعی کنید تمرکز داشته باشید. اگر در کلاس حواس خود را جمع کنید و به گفته های استاد خوب گوش کنید یادگیری شما بهتر خواهد بود. هرگز چیزی را همراه با چرت زدن و به خواب رفتن نخوانید. چند کار را با هم انجام ندهید تا تمرکز شما متلاشی نشود.

     3- سعی کنید از آنچه می خوانید یک تصویر ذهنی برای خود بسازید. مثلاً مجسم کنید که ابینگهاوس چگونه حافظه ی خود را اندازه می گرفت و آیا حاضرید این کار را در مورد خودتان انجام دهید؟

     4- بین آموخته های خود ارتباط برقرار کنید. مثلاً بین آموخته های در س فیزیک و آموخته های درس شیمی ارتباط برقرار کنید (شعاری نژاد، 1362 ).

     5- مطالب را با فاصله ی زمانی یاد بگیرید تا از پراکندگی دقت شما در اثر خستگی جلوگیری شود. آزمایشهای متعددی که عالمان روان شناسی انجام داده اند، حاکی از آن است که یادگیری با فاصله ی زمانی بهتر از یادگیری بدون فاصله ی زمانی است (گنجی، 1371 آزمایش 8 ).

     6- پس از آنکه مطلبی را یاد گرفتید سعی کنید در فرصتهای مناسب آن را برای خود تکرار کنید. حتی اگر چند نفر با هم کار کنید و آموخته های خود را به یکدیگر پس بدهید، بهتر یاد خواهید گرفت.

     7- پس از یادگیری استراحت کنید و در صورت امکان بخوابید تا از تداخل یادگیریها جلوگیری شود.

     8- یک فصل را پاراگراف به پاراگراف نخوانید بلکه اول به کل آن نظر بیندازید، خلاصه ی فصل را به دقت بخوانید، عنوانهای درشت را از نظر بگذرانید، آنها را روی یک صفحه کاغذ بنویسید، برخی از آنها را به طور پراکنده بخوانید و آنگاه به جزئیات بپردازید (شعاری نژاد، 1362 )  . 

 

 

 

 

 

 

نتیجه گیری

 

در این مقاله به نکات زیر دست پیدا می کنیم :

-  فراموشی یعنی پاک شدن طبیعی خاطرات و اطلاعات

-  باز شناسی ساده ترین فعالیت یادداری است به همین دلیل پاسخگویی به آزمونهای چند انتخابی آسان تر از پاسخگویی به سوالات تکمیل کردنی است

-  یکی دیگر از روشهای اندازه گیری حافظه باز آموزی است

-  طبق نظریه تداخل همه اطلاعات موجود در حافظه های کوتاه و بلند مدت فراموش میشوند زیرا اطلاعات جدید با اطلاعات قبلی تداخل پیدا می کند

-  به تداخل اطلاعات قبلی با اطلاعات بعدی منع قبلی گویند

-  به تداخل اطلاعات بعدی با اطلاعات قبلی منع بعدی گویند

-  از نظر روانکاوی سرکوبی علت اصلی یاد زدایی است

-  تقویت حافظه یعنی یادگیری بهتر  : یعنی در یادگیری مطالب اصول و مقررات را     بهتر رعایت میکنند .

- روشهای اندازه گیری 3گونه است:

 

 

 

 

منابع :

 

 

شعاری نژاد، علی اکبر. روان شناسی یادگیری. تهران. انتشارات توس: 1362.

 

شعاری نژاد، علی اکبر. روان شناسی عمومی. تهران. دانشگاه سپاهیان انقلاب سابق: 1354.

 

گنجی، حمزه. یادگیری ارادی و یادگیری اتفاقی(مجله ی علوم تربیتی شماره های 1و2). انتشارات دانشگاه تهران: 1371.

 

گنجی، حمزه. روان شناسی تجربی کابردی. تهران. انتشارات بعثت: 1371.

 

گنجی، حمزه. روان شناسی عمومی. تهران. نشر دانا: 1376.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سال تحصيلي 86 - 87